Biri – otaǵasy, biri – otanasy

Jyl on eki aıdyń bir kúnin dúnıe júziniń jurtshylyǵy asqan qurmetpen atap ótedi. Jaı atap ótpeıdi, jalpyhalyqtyq meıramǵa ulasady. Bul merekeni basqa merekelerden ózgerek sanap, bereke bastaýy dep biledi. Bul mereke – Halyqaralyq áıelder meıramy. Kerbez sulý kóktemniń qa­natyna qonyp, shýaǵyna shomylyp keletin bul qýanyshty kúndi asyǵa kútetinimiz ras. О́ıtkeni, aıaýly analarymyzdy ardaqtap, ásem ápkelerimizdi, qyzǵaldaqtaı kórikti qyz-kelinshekterimizdi qurmettep, súıgen jarlarymyzdy shyn júrekten quttyqtaımyz. Elbasy N.Á.Nazarbaev: «Shy­ǵys halyqtarynyń arasynda, jalpy musylman áleminde áıel zatyn bólekshe baǵalaıtyn, qaryndasty qatty qadirleıtin halyqtyń biri de, biregeıi de – bizdiń qazaq» dedi. Aıtsa aıtqandaı, áıel – otbasynyń baqyty, sáni, dáýleti. Úıdiń tazalyǵy da, úı ıesiniń tynysh, jaıbaraqat bolýy da sodan. Adal jar – kóńil azyǵy, tili tátti, mámileli bolsa – úıde qut-bereke bolady. Er azamattyń basyna túsken aýyrtpalyqty da, qıynshylyqtardy da bólisetin áıel. Áıel – aqylgóı dos, syrlas bolyp, bar aýyrtpalyǵyńdy jeńildetedi. Kezdeısoq páleketter kez kelse, ol – seniń kómekshiń. Kóńilińdegi kúdikti, boıyńdaǵy qaıǵyńdy sergitetin de – áıel. Tániń aýyryp, janyń japa shekse jubatatyn da – áıel. Kómek qolyn sozyp, meıirimin tógetin de – sol. Shańyraqtyń tutqasy qashan da úıdiń otaǵasy. Áıel – sol otaýdyń otanasy, baryńdy baptaıtyn, joǵyńdy tabatyn, peıili keń, jany jaısań, aǵaıyn-týmaǵa meıirimdi – shamshyraǵyń. Ana qudiretin tilmen aıtyp jetkizý múmkin emes. Qazaq poezııa­synda ana taqyrybyna alǵash­qylardyń biri bolyp túren salǵan Maılyqoja men Yby­raı Altynsarın atalarymyz. Yby­raıdyń «Ananyń súıýi» óleńi­men mektepte oqyp júrgende tanys­qanbyz. Al, Maılyqojanyń «Ana qadiri» termesin talantty ánshi inimiz Erkin Nurjanovtyń oryn­daýynda tyńdaǵan saıyn tyń­daǵyń kele beredi. Sózi men áni úılesip ana beınesin, ana qudiretin asqaqtata túsedi. Ardaqty paıǵambarymyz Muham­medten (s.ǵ.s) bir adam: «Anamdy arqalap júrip, qajylyq jasattym. Qasıetti Qaǵbany jeti ret aınaldyra táý ettirdim, ana aqysyn ótedim be?» – dep suraǵan eken. Sonda paıǵambarymyz: «Joq, bul qyzmetiń ananyń saǵan júktilik ýaqytynda qınalǵan bir sátine de teń emes», – dep jaýap beripti. Ananyń qudiretin budan artyq aıtyp jetkizý múmkin emes. Búgingi áıelder qaýymy er azamattarmen qatar qoǵamnyń qozǵaýshy kúshine aınaldy. Olar bir qolymen besik terbetse, ekinshi qolymen ǵylym, bilim, mádenıet, óner, saýda, bıznes, t.b. barlyq salalarda sapaly da sanaly qyzmet etýde. Tumar, Umaı, Domalaq ana, Aısha bıbi analarymyzdyń, Álııa men Mánshúk sııaqty batyr qyzdarymyzdyń izbasar sińlileri ótkenimizdi ulyqtap, oǵan taǵzym etip, búginde ózimizdi óresi bıik ult retinde seziný úshin, erteńimizdiń dińgegi – jastardy adamgershilik, otansúıgishtik, adaldyq sekildi eń asyl qundylyqtarǵa baýlý úshin, sol arqyly urpaqtar sabaqtastyǵyn baıandy etý úshin aıanbaı ter tógip keledi. Ras, qoǵamda patrıarhattyń ornyna matrıarhat kele me degen pikirler kádimgideı qozǵalyp jatyr. О́ıtkeni, búgin erkekter tym usaqtalyp, qorǵansyzdyqqa ushyrap bara jatqandaı. Áıel­derge shalbar men bórkin ǵana emes, otbasynyń asyraýshysy mindetin qosa berdi. Áıelder ony otaǵasy dep bilmeıdi, óziniń «tuńǵysh» balasyndaı kóretin boldy. Sonymen, áıelder bala týyp, úıdiń ajary bolǵannan góri erkekpen erkek bolyp, túzdegi syltyń júriske den qoıýda. Áıelderdiń kóbine munyń unaı bastaǵany sonsha, olardyń bala týyp, «salpy etek» bolǵysy kel­meıdi. Bizdiń qyzdarymyz ózderin erlerden artyqpyz dep sanaıtyn da bolar. Jalpy, áıel, erkek dep bólýdiń qajeti joq. Erkek bolsyn, áıel bolsyn, áline qaraı shabady. Qabilettileri ozady. Aıtaıyn degenimiz, erkek te, áıel de pende. Birinde joq birinen tabylady. Birinsiz biri taǵy tura almaıdy. Birin biri tolyqtyrady. «Eki jarty – bir bútin, erli-qatyn – bir tútin». Biri – otaǵasy, biri – otana. Eń bastysy, áıel óziniń ana bolý paryzyn umytyp ketpese boldy. Árqaısysyna Allanyń bergen sybaǵasy, syıy men boryshy bar. Sondaı-aq, ulttyq salt-dástúrimiz ben ádet-ǵurpy­myz­­dyń qatań saqtalǵanyn qalar edik. Paıǵambarymyz Muhammedten (s.ǵ.s) «Iá, Rasýlýllah, jaqsy­lyqty aldymen kimge isteımiz?, – dep suraǵanda, ol: «Anańa!» – deıdi. «Odan keıin she?», – degende, taǵy da «Anańa!» deıdi. «Al odan keıin she?» – dep qaıtalaǵan suraqqa: «Anańa!» – depti. Iá, barlyq jaqsylyq ataýly analarǵa jasalýy tıis. Anaǵa qamqorlyq – ultqa qamqorlyq. Anaǵa qurmet – ultqa qurmet bolyp tabylady. Qashanda aıaýly analarymyz, asyl jarlarymyz, qyz-kelinshekterimiz aman bolsyn dep tileıik. Názik jandylardy kóktemmen qatar keletin tól merekesimen quttyqtaı otyryp: Biri – ana, biri – qyz, Biri – Aı men Kúnimiz, Biri – qurby gúlimiz, Arnalady sizderge Júrektegi jyrymyz. Azat eldiń baǵyna, Aman-esen júrińiz! Baýyrjan OŃǴARBAEV, kásipker, «Alpamys batyr» qoǵamdyq qorynyń prezıdenti, «Eren eńbegi úshin» medaliniń ıegeri. Ońtústik Qazaqstan oblysy, Jetisaı qalasy.